Cách xác định chuẩn VESA của tivi, kể cả khi không chuẩn

Chuẩn VESA thực chất là gì (và không phải là gì)

Đó là hai con số, tính bằng milimet, mô tả hình chữ nhật tạo bởi các lỗ ren bắt vít ở mặt lưng tivi. Khoảng cách ngang đứng trước, khoảng cách dọc đứng sau. Một chiếc tivi ghi 400x300 có các lỗ cách nhau 400 mm theo chiều ngang và 300 mm theo chiều dọc.

Tên gọi chính thức là Flat Display Mounting Interface, viết tắt FDMI, do Video Electronics Standards Association ban hành. Chuẩn này quy định một hình chữ nhật gồm bốn lỗ ta rô ren, được xếp thành các nhóm, với ren hệ mét ISO thay đổi theo từng nhóm. Loại ren cụ thể do thông số kỹ thuật của model quyết định, không phải do khoảng cách lỗ quyết định. Trên tivi, bạn thường gặp các nhóm lớn hơn, với khoảng cách bắt đầu từ 200x200 và tăng dần theo bước 100 mm, mở rộng lên những kích thước lớn hơn nhiều trên các tấm nền khổ lớn; hãy tra bảng nhóm do VESA công bố để biết giới hạn trên chính xác. Các tivi nhỏ và màn hình máy tính dùng những chuẩn hẹp hơn là 75x75 và 100x100.

Điều mà thông số này không cho bạn biết là loại ren vít, chiều dài vít, hay tivi của bạn nặng bao nhiêu. Đó là những thông số riêng biệt. Nhầm lẫn giữa chuẩn lỗ và loại vít là chuyện rất dễ xảy ra khi đi mua đồ, và đó là lý do bài này tách chuẩn lỗ và vít thành hai bước nối tiếp nhau chứ không gộp làm một.

Khi mặt lưng tivi không chịu hợp tác

Mọi hướng dẫn đều mặc định có bốn lỗ ren sạch sẽ xếp thành hình chữ nhật gọn gàng. Rất nhiều tivi không cho bạn điều đó. Dưới đây là bốn tình huống phá vỡ lời khuyên tiêu chuẩn, và thực tế mỗi tình huống để lại cho bạn những lựa chọn nào.

Chuẩn lỗ có thật nhưng không giá treo nào liệt kê

Một số tivi xuất xưởng với khoảng cách lỗ không hề xuất hiện trong danh sách tương thích của bất kỳ giá treo nào, thường là hình chữ nhật có một chiều đúng chuẩn còn chiều kia thì không. Chuyện này hay gặp ở các thương hiệu giá rẻ, ở tấm nền rất lớn, và ở những máy dựng trên khung vốn thiết kế cho một thị trường khác.

Hướng xử lý thông thường là dùng tấm chuyển đổi VESA: một tấm cứng bắt vít vào chuẩn lỗ của tivi ở một mặt và đưa ra một chuẩn tiêu chuẩn ở mặt kia, nếu có loại phù hợp với khoảng cách của bạn. Hãy mua loại có thông số phù hợp cả với chuẩn lỗ lẫn khối lượng tivi, và đọc cảnh báo phía dưới trước khi xuống tiền. Một số giá treo đa năng dùng tay đòn có rãnh trượt thay vì lỗ khoan sẵn nên nhận được cả những khoảng cách nằm giữa các bước chuẩn; hãy kiểm tra dải khoảng cách chính xác mà hãng sản xuất giá treo công bố trước khi trông cậy vào nó.

Chỉ có hai lỗ ren

Hai lỗ không phải là một chuẩn VESA, và có đo cách mấy cũng không biến nó thành chuẩn được. Trường hợp này xuất hiện ở một số tivi rất nhỏ và ở những màn hình thiết kế để treo bằng giá độc quyền thay vì giao diện tiêu chuẩn.

Nếu nhà sản xuất có bán thanh hoặc giá chuyển tiếp cho đúng model đó, thì đấy là lối đi của bạn. Nếu không có, hãy coi như chiếc tivi này không treo tường được bằng cách thông thường. Treo một tấm nền vào hai điểm bắt vít nghĩa là dồn toàn bộ tải trọng, cộng thêm toàn bộ lực xoay, lên hai điểm vốn không hề được thiết kế để chịu, và từ bên ngoài thì không có cách nào kiểm tra được hai lỗ ren đó bám vào cái gì bên trong.

Lỗ ren bị che sau nắp nhựa hoặc sau đế chân

Đây là hai biến thể vô hại của cùng một nỗi hoảng. Nhiều tivi xuất xưởng với các nút nhựa nhỏ hoặc một tấm ốp trang trí che lỗ treo, chúng bật ra hoặc tháo được bằng một con vít. Phần treo tường trong sách hướng dẫn sẽ nói rõ là kiểu nào. Ở máy khác, giá đỡ của chân đế được bắt vít đè thẳng lên các lỗ VESA, nên chưa tháo chân đế thì chưa nhìn thấy chuẩn lỗ.

Hãy tháo chân đế, cất vít của nó vào một túi có dán nhãn, rồi đo. Đừng mặc định vít của chân đế sẽ dùng được với giá treo tường: chiều dài cần thiết do độ dày tấm bản của giá treo quyết định, không phải do tivi.

Nếu một nắp che không bung ra khi bạn ấn nhẹ và đều tay, hãy dừng lại. Cạy mạnh phần nhựa mặt lưng sẽ làm nứt vỏ máy và có thể làm hỏng những gì nằm ngay phía sau.

Không có lỗ ren nào cả

Tivi đời cũ, một số máy rất nhỏ, và vài thiết kế xoay hoàn toàn quanh chân đế của chính nó thì không có giao diện lắp treo nào. Không có cách tự chế nào chính đáng cho chuyện này. Mặt lưng tivi là lớp nhựa mỏng với tấm nền, bo nguồn và bo mạch chủ nằm ngay phía sau, và từ bên ngoài chẳng có gì cho bạn biết khoan vào chỗ nào thì máy còn sống.

Các loại dây đai, khung kẹp và giá đỡ 'đa năng' bám vào khung máy thì có tồn tại, nhưng chúng truyền tải trọng vào một bộ vỏ vốn không được thiết kế để chịu lực, và chúng dựa vào ma sát với nhựa. Với một chiếc tivi cũ đến mức không có lỗ VESA, câu trả lời trung thực là dùng chân đế hoặc một món đồ nội thất.

Làm đúng ngay từ lần đầu

Chuẩn lỗ là một phép đo, không phải một phỏng đoán. Hãy đo từ tâm đến tâm, ghi chiều ngang trước, và xác nhận lại với thông số do nhà sản xuất công bố cho đúng mã model của bạn trước khi mua bất cứ thứ gì.

Nếu con số ra không đúng chuẩn, đó là thông tin chứ không phải ngõ cụt. Nó đưa bạn sang địa hạt của tấm chuyển đổi, nơi tải trọng quảng cáo của giá treo thôi là con số đáng quan tâm và tổng khối lượng mới là con số quyết định.

Khi chuẩn lỗ đã xong, loại ren và chiều dài vít là một quyết định riêng, và làm sai chỗ này có thể làm hỏng tivi theo cách mà chuẩn lỗ sai không bao giờ gây ra. Bức tường lại là câu hỏi thứ ba, và những loại nở giữ được giá treo trên tường thạch cao không phải loại giữ được nó trên tường gạch.